W obliczu rosnącej popularności coachingu w Polsce i jednocześnie braku jego regulacji prawnej, coraz więcej osób zadaje sobie pytanie: "Kim tak naprawdę jest coach?". Ten artykuł ma za zadanie rozwiać wszelkie wątpliwości, jasno zdefiniować rolę coacha i pomóc Ci zrozumieć, kiedy warto skorzystać z jego wsparcia, a kiedy poszukać innej formy pomocy.
Coach to partner w rozwoju wspiera w osiąganiu celów, nie daje gotowych rozwiązań.
- Coach to partner rozwojowy, który pomaga w odkrywaniu własnych zasobów i osiąganiu celów, koncentrując się na teraźniejszości i przyszłości.
- W odróżnieniu od psychoterapeuty, coach nie zajmuje się leczeniem przeszłości ani zaburzeń, a od mentora czy konsultanta różni go brak udzielania gotowych rad i rozwiązań.
- W Polsce zawód coacha nie jest regulowany prawnie, co podkreśla znaczenie wyboru profesjonalistów z akredytacjami organizacji takich jak ICF czy Izba Coachingu.
- Najpopularniejsze specjalizacje to coaching biznesowy, executive, kariery oraz life coaching, wspierające w różnych obszarach życia.
- Wybierając coacha, należy zwrócić uwagę na jego kwalifikacje, etykę pracy i unikać tych, którzy obiecują "cudowne" i natychmiastowe rezultaty.
Kim tak naprawdę jest coach? Odkrywamy definicję i prawdziwą rolę
W mojej praktyce często spotykam się z różnymi wyobrażeniami na temat tego, kim jest coach. Dla wielu to ktoś, kto motywuje, inspiruje, a czasem nawet daje gotowe recepty na sukces. Prawda jest jednak nieco inna i znacznie bardziej subtelna.
Coach to przede wszystkim partner w procesie rozwojowym. Jego głównym zadaniem jest wspieranie klienta, nazywanego coachee, w osiąganiu jego celów zarówno tych zawodowych, jak i osobistych. Kluczowe jest tutaj słowo "partner", ponieważ relacja coachingowa opiera się na wzajemnym zaufaniu i równości. Coach nie jest ani nauczycielem, ani mentorem, ani terapeutą w tradycyjnym rozumieniu tych ról.
Jak to działa w praktyce? Coach posługuje się szeregiem narzędzi, z których najważniejsze to aktywne słuchanie i zadawanie pytań. Poprzez głębokie, otwarte pytania, coach pomaga klientowi poszerzyć perspektywę, dostrzec nowe możliwości i uświadomić sobie własne zasoby, które często pozostają niewykorzystane. To nie coach dostarcza rozwiązań; on wspiera klienta w samodzielnym ich odkrywaniu i dochodzeniu do najlepszych dla niego odpowiedzi.
Fundamentem coachingu jest przekonanie, że każdy człowiek posiada w sobie potencjał i mądrość potrzebną do rozwiązania własnych problemów i osiągnięcia zamierzonych celów. Rola coacha sprowadza się więc do stworzenia bezpiecznej przestrzeni, w której klient może swobodnie eksplorować swoje myśli, uczucia i strategie działania, a następnie przełożyć je na konkretne kroki. To proces, który koncentruje się na teraźniejszości i przyszłości, na tym, co można zrobić "tu i teraz", aby osiągnąć pożądane rezultaty.
Coach, mentor, a może psychoterapeuta? Zrozum kluczowe różnice, by nie popełnić błędu
Jednym z najczęstszych pytań, jakie słyszę, jest to o różnice między coachem a innymi specjalistami wspierającymi rozwój. Rozróżnienie tych ról jest kluczowe, aby wybrać odpowiednią formę pomocy i uniknąć rozczarowań.
| Zawód | Główny cel i obszar pracy | Metodyka/Podejście |
|---|---|---|
| Coach | Koncentracja na teraźniejszości i przyszłości. Wspieranie w osiąganiu konkretnych celów, odkrywaniu własnych zasobów i poszerzaniu perspektywy. | Aktywne słuchanie, zadawanie pytań, stosowanie narzędzi coachingowych. Klient samodzielnie znajduje rozwiązania. |
| Psychoterapeuta | Praca z przeszłością, diagnozowanie i leczenie zaburzeń psychicznych, przepracowywanie traum, głębokich problemów emocjonalnych. | Terapia rozmową, techniki terapeutyczne dostosowane do nurtu (np. poznawczo-behawioralna, psychodynamiczna). Skupienie na zdrowiu psychicznym. |
| Mentor | Dzielenie się własną wiedzą, doświadczeniem i radami w konkretnej dziedzinie. Wspieranie w rozwoju kariery lub umiejętności. | Doradzanie, wskazywanie ścieżek, dzielenie się "lessons learned". Mentor jest ekspertem w danej dziedzinie. |
| Konsultant | Diagnozowanie problemów w organizacji lub w konkretnej dziedzinie i dostarczanie gotowych, eksperckich rozwiązań. | Analiza danych, opracowywanie strategii, wdrażanie rozwiązań. Konsultant jest zewnętrznym ekspertem dostarczającym wiedzę. |
Jak widać, różnice są znaczące. Jako coach, zawsze podkreślam, że coaching nie jest terapią. Jeśli klient zgłasza objawy depresji, silnych stanów lękowych, zaburzeń odżywiania czy innych problemów zdrowia psychicznego, moim obowiązkiem jest skierowanie go do psychoterapeuty lub psychiatry. Coach nie ma kwalifikacji do pracy z takimi problemami, a próby ich rozwiązywania w ramach coachingu mogą być szkodliwe. Moja rola polega na wspieraniu zdrowych, funkcjonujących osób w ich rozwoju, a nie na leczeniu.
Od kariery po życie osobiste: poznaj najpopularniejsze rodzaje coachingu w Polsce
Rynek coachingowy w Polsce, podobnie jak na świecie, oferuje różnorodne specjalizacje, które odpowiadają na konkretne potrzeby klientów. Poznajmy te najpopularniejsze.
Business & executive coaching
Ten rodzaj coachingu skierowany jest do liderów, menedżerów, kadry zarządzającej oraz całych organizacji. Jego celem jest wspieranie w rozwoju kompetencji przywódczych, budowaniu efektywnych zespołów, zarządzaniu zmianą, poprawie komunikacji czy osiąganiu strategicznych celów biznesowych. W executive coachingu często pracujemy nad konkretnymi wyzwaniami, takimi jak awans, zarządzanie stresem czy budowanie autorytetu.
Life coaching (coaching życiowy)
Life coaching koncentruje się na celach osobistych i dążeniu do równowagi w życiu prywatnym. Klienci zgłaszają się z potrzebą poprawy relacji, zarządzania czasem, zwiększenia pewności siebie, radzenia sobie ze stresem, znalezienia pasji czy osiągnięcia konkretnych celów życiowych, takich jak zmiana stylu życia czy realizacja marzeń. To bardzo szeroka kategoria, która dotyka wielu aspektów codziennego funkcjonowania.
Coaching kariery
Jak sama nazwa wskazuje, coaching kariery wspiera w rozwoju zawodowym. Pomaga w planowaniu ścieżki kariery, zmianie pracy, przygotowaniu do rozmów kwalifikacyjnych, radzeniu sobie z wypaleniem zawodowym, rozwijaniu konkretnych umiejętności potrzebnych w pracy czy budowaniu marki osobistej. Jest to często wybierana forma wsparcia dla osób stojących przed ważnymi decyzjami zawodowymi lub pragnących nadać swojej karierze nowy kierunek.
Polski rynek coachingu: co musisz wiedzieć, zanim komuś zaufasz?
Niestety, muszę to powiedzieć jasno: zawód coacha w Polsce nie jest ustawowo regulowany. Oznacza to, że każdy, kto ukończył nawet krótki kurs weekendowy, może nazwać się coachem i oferować swoje usługi. To właśnie ta swoboda prowadzi do dużego zróżnicowania jakości na rynku i niestety, czasem do pojawiania się osób, które nie mają odpowiednich kompetencji ani etyki.
Dlatego tak ważne jest, aby klienci byli świadomi i potrafili odróżnić profesjonalistów od amatorów. W utrzymywaniu standardów etycznych i kompetencyjnych kluczową rolę odgrywają organizacje branżowe. W Polsce najbardziej rozpoznawalne i cenione są International Coaching Federation (ICF) oraz Izba Coachingu. Posiadanie akredytacji tych instytucji, takich jak ACC, PCC czy MCC w przypadku ICF, jest dla mnie i wielu moich kolegów i koleżanek po fachu, ważnym wskaźnikiem profesjonalizmu i dowodem na to, że coach przeszedł rygorystyczne szkolenia, ma doświadczenie i pracuje zgodnie z kodeksem etycznym.
Kwestia kosztów sesji coachingowych również budzi wiele pytań. Stawki są zróżnicowane i zależą od wielu czynników, takich jak doświadczenie coacha, jego akredytacje, specjalizacja oraz lokalizacja. Z moich obserwacji wynika, że:
- Stawki za indywidualną sesję life coachingu (ok. 50-60 minut) w Polsce wahają się zazwyczaj od 200 do 300 zł.
- W przypadku coachingu dla top managementu (executive coaching), koszty są znacznie wyższe i mogą wynosić od 800 do nawet 1500 zł (i więcej) za sesję.
Warto pamiętać, że wyższa cena często odzwierciedla nie tylko prestiż, ale przede wszystkim lata doświadczenia, specjalistyczne szkolenia i udokumentowane sukcesy coacha. Firmy coraz chętniej inwestują w coaching dla swoich liderów, widząc w nim efektywne narzędzie rozwoju talentów i poprawy efektywności, co również wpływa na kształtowanie się stawek na rynku B2B.
Jak znaleźć i wybrać dobrego coacha? Praktyczny przewodnik krok po kroku
Wybór odpowiedniego coacha to klucz do sukcesu procesu coachingowego. Poniżej przedstawiam mój praktyczny przewodnik, który pomoże Ci podjąć świadomą decyzję.
1. Zdefiniuj swój cel
Zanim zaczniesz szukać, zastanów się, co dokładnie chcesz osiągnąć dzięki coachingowi. Czy chodzi o rozwój kariery, poprawę relacji, zwiększenie pewności siebie, a może o znalezienie równowagi życiowej? Jasne określenie celu pomoże Ci wybrać coacha specjalizującego się w danej dziedzinie i sprawi, że proces będzie bardziej efektywny. Im precyzyjniej określisz swoje potrzeby, tym łatwiej będzie Ci znaleźć odpowiedniego specjalistę.
2. Poszukaj wiarygodnych źródeł
Unikaj szukania coacha "na ślepo". Skorzystaj z baz akredytowanych coachów, które prowadzą wspomniane już organizacje branżowe, takie jak International Coaching Federation (ICF) czy Izba Coachingu. To gwarantuje, że osoby tam figurujące spełniają określone standardy. Warto również popytać znajomych o rekomendacje lub poszukać coachów z dobrymi opiniami w internecie, pamiętając jednak o weryfikacji ich kwalifikacji.
3. Zweryfikuj kompetencje i doświadczenie
To absolutna podstawa. Zwróć uwagę na certyfikaty i akredytacje (np. ACC, PCC, MCC ICF). Zapytaj o doświadczenie coacha w pracy z klientami o podobnych celach do Twoich. Ważne jest również, czy coach pracuje pod superwizją (czyli regularnie konsultuje swoją pracę z bardziej doświadczonym superwizorem, co jest standardem w profesjonalnym coachingu) i czy przestrzega kodeksu etycznego. Dobry coach powinien być transparentny w kwestii swoich kwalifikacji i chętnie odpowiadać na Twoje pytania.
Przeczytaj również: Co daje pilates przy ścianie? Odkryj moc domowego treningu!
4. Skorzystaj z sesji próbnej ("chemistry session")
Większość profesjonalnych coachów oferuje bezpłatną, wstępną sesję, często nazywaną "sesją zerową" lub "chemistry session". Jej celem jest wzajemne poznanie się, omówienie Twoich celów, przedstawienie zasad współpracy i sprawdzenie, czy "chemia" między Wami działa. To kluczowy moment, aby ocenić, czy czujesz się komfortowo z danym coachem, czy ufasz mu i czy jego styl pracy odpowiada Twoim oczekiwaniom. Pamiętaj, że dobra relacja to podstawa efektywnego coachingu, dlatego nie bój się zrezygnować, jeśli nie poczujesz odpowiedniego połączenia.
Uwaga na pseudocoachów! Najważniejsze sygnały ostrzegawcze, których nie możesz zignorować
Ponieważ rynek coachingu w Polsce nie jest regulowany, niezwykle ważne jest, aby zachować czujność i umieć rozpoznać sygnały ostrzegawcze, które powinny wzbudzić Twoje podejrzenia. Jako Lidia Walczak, pragnę Cię przestrzec przed pseudocoachami, którzy mogą wyrządzić więcej szkody niż pożytku.
- Obietnice gwarancji sukcesu lub szybkiej zmiany życia w krótkim czasie: Profesjonalny coaching to proces, który wymaga zaangażowania i pracy. Nikt nie może zagwarantować Ci "cudownego" i natychmiastowego sukcesu. Jeśli coach obiecuje Ci szybkie rozwiązanie wszystkich problemów w kilka sesji, to sygnał, że coś jest nie tak.
- Wchodzenie w rolę terapeuty bez odpowiednich kwalifikacji: Jak już wspomniałam, coach nie jest terapeutą. Jeśli coach zaczyna wnikać głęboko w Twoją przeszłość, diagnozować problemy psychiczne lub próbować "leczyć" traumy, a nie ma do tego uprawnień terapeutycznych, uciekaj. To niebezpieczne i nieetyczne.
- Brak jasno określonego kontraktu i niechęć do odpowiedzi na trudne pytania: Dobry coach zawsze przedstawi Ci jasny kontrakt, w którym określi cele, zasady, liczbę sesji, ich koszt i poufność. Jeśli unika konkretnych odpowiedzi na pytania dotyczące jego kwalifikacji, doświadczenia, superwizji czy kodeksu etycznego, to powód do niepokoju.
- Nadmierna presja i próby uzależnienia klienta od siebie: Profesjonalny coach wspiera Twoją samodzielność i empowerment. Jeśli czujesz, że coach wywiera na Ciebie presję, próbuje Cię uzależnić od siebie, sugeruje, że bez niego sobie nie poradzisz, lub zniechęca do podejmowania decyzji bez jego zgody, to jest to poważny sygnał ostrzegawczy. Celem coachingu jest wzmocnienie klienta, a nie stworzenie zależności.
