Wielu z nas słyszy słowo „coach” czasem z przymrużeniem oka, czasem z fascynacją. Potoczne określenie „kołcz” często budzi skojarzenia z osobami, które obiecują złote góry po jednym spotkaniu. Tymczasem profesjonalny coach to znacznie więcej niż medialny wizerunek. W tym artykule, jako Lidia Walczak, ekspertka w dziedzinie rozwoju, wyjaśnię, czym dokładnie zajmuje się coach, jakie są jego zadania, jak odróżnić go od terapeuty czy mentora i jak wybrać prawdziwego profesjonalistę, który realnie wspiera w osiąganiu celów.
Coach to profesjonalista wspierający rozwój poznaj jego rolę i zadania
- Coach to partner w rozwoju, który pomaga klientowi osiągać cele i maksymalizować potencjał, nie dając gotowych rad.
- Jego kluczowe zadania to aktywne słuchanie, zadawanie pytań, pomoc w wyznaczaniu celów (np. metodą SMART) i stosowanie narzędzi coachingowych.
- Coaching różni się od terapii (skupienie na przyszłości), mentoringu (coach nie musi być ekspertem) i doradztwa (nie dostarcza gotowych rozwiązań).
- Coach może wspierać zarówno w rozwoju zawodowym (business, career coaching), jak i w życiu osobistym (life coaching).
- W Polsce zawód nie jest regulowany prawnie, dlatego kluczowe jest sprawdzanie certyfikatów i akredytacji renomowanych organizacji (np. ICF, EMCC).
"Kołcz" a profesjonalny coach dlaczego warto znać różnicę?
W Polsce, jak i na świecie, słowo „coach” często bywa używane zamiennie z potocznym „kołczem”, co niestety prowadzi do wielu nieporozumień. To spolszczone określenie, często z pejoratywnym wydźwiękiem, zrodziło się w dużej mierze z braku regulacji prawnych zawodu w naszym kraju. W efekcie, na rynku pojawiają się osoby, które bez odpowiednich kwalifikacji i etyki, nazywają się coachami, obiecując nierealne rezultaty. Moje doświadczenie pokazuje, że to właśnie te przypadki budują negatywny wizerunek profesjonalnego coachingu, który w rzeczywistości jest niezwykle wartościowym narzędziem rozwoju.
Profesjonalny coach, w przeciwieństwie do „pseudo-kołcza”, to partner w rozwoju, którego zadaniem jest wspieranie klienta w osiąganiu celów, rozwoju osobistym i zawodowym oraz maksymalizacji jego potencjału. Jak podkreśla International Coach Federation (ICF), coaching to proces, który opiera się na partnerskiej relacji. Coach, poprzez aktywne słuchanie i zadawanie trafnych pytań, pomaga klientowi samodzielnie znaleźć rozwiązania i odkryć własne zasoby. To kluczowa różnica coach nie daje gotowych rad ani nie rozwiązuje problemów za klienta, lecz prowadzi go przez proces refleksji i samodzielnego dochodzenia do wniosków.
Kluczowym zadaniem coacha jest bycie przewodnikiem, a nie dostawcą gotowych recept. Wierzę, że każdy człowiek ma w sobie potencjał i zasoby do rozwiązania swoich problemów i osiągnięcia celów. Rolą coacha jest pomóc klientowi te zasoby odkryć i efektywnie wykorzystać. To nie jest dawanie „ryby”, ale raczej nauka „łowienia” wyposażenie klienta w narzędzia i umiejętności, które pozwolą mu samodzielnie radzić sobie z wyzwaniami w przyszłości. To podejście buduje trwałe zmiany i prawdziwą samodzielność.
"Coach nie daje gotowych rad ani nie rozwiązuje problemów za klienta jego rolą jest wspieranie w samodzielnym odkrywaniu rozwiązań."
Czym konkretnie zajmuje się coach? Poznaj jego codzienne zadania
W sercu pracy coacha leży aktywne słuchanie i zadawanie trafnych pytań. To nie jest zwykła rozmowa. Coach słucha nie tylko słów, ale także tonu głosu, mowy ciała i niewypowiedzianych obaw. Dzięki temu może zadawać pytania, które skłaniają klienta do głębszej refleksji, poszerzenia perspektywy i dostrzeżenia nowych możliwości. To właśnie te pytania często otwierają drogę do przełomowych odkryć i innowacyjnych rozwiązań, których klient sam wcześniej nie dostrzegał.
Jednym z fundamentalnych zadań coacha jest wspieranie klienta w precyzyjnym wyznaczaniu celów. Często przychodzimy z ogólnymi pragnieniami, takimi jak „chcę być szczęśliwszy” czy „chcę awansować”. Coach pomaga przekształcić te mgliste idee w konkretne, mierzalne i realne do osiągnięcia cele. Jednym z najpopularniejszych narzędzi do tego jest metoda SMART, która zakłada, że cele powinny być:
- Specific (konkretne): Jasno określone, bez dwuznaczności.
- Measurable (mierzalne): Możliwe do zmierzenia postępów i rezultatów.
- Achievable (osiągalne): Realistyczne i możliwe do zrealizowania.
- Relevant (istotne): Ważne dla klienta i zgodne z jego wartościami.
- Time-bound (określone w czasie): Mające jasno wyznaczony termin realizacji.
Innym kluczowym narzędziem, które często stosuję w mojej praktyce, jest model GROW. To struktura, która pomaga uporządkować proces coachingowy i skutecznie prowadzić klienta przez kolejne etapy:
- Goal (Cel): Ustalenie, co klient chce osiągnąć.
- Reality (Rzeczywistość): Zbadanie obecnej sytuacji klienta, jego zasobów i wyzwań.
- Options (Opcje): Generowanie różnorodnych rozwiązań i strategii.
- Will/Way Forward (Wola/Plan Działania): Wybór najlepszej opcji i stworzenie konkretnego planu działania.
Coach nie tylko pomaga wyznaczyć cele i plany, ale także motywuje klienta do działania i wspiera go w pokonywaniu wewnętrznych barier. Często to właśnie ograniczające przekonania, obawy przed porażką czy brak wiary we własne możliwości blokują nas przed podjęciem kluczowych kroków. Coach pomaga zidentyfikować te przeszkody, zakwestionować je i wypracować strategie radzenia sobie z nimi, budując tym samym pewność siebie i determinację klienta.
Coach to nie terapeuta ani mentor kluczowe różnice, które musisz zrozumieć
Rozróżnienie coachingu od innych form wsparcia jest kluczowe dla zrozumienia jego specyfiki. Często słyszę pytanie: "Czy coach to to samo co terapeuta?". Odpowiedź brzmi: zdecydowanie nie. Oto kluczowe różnice:
| Coaching | Terapia |
|---|---|
| Koncentruje się na teraźniejszości i przyszłości. | Często skupia się na przeszłości i jej wpływie na obecne problemy. |
| Wspiera osoby zdrowe psychicznie w osiąganiu celów i rozwoju potencjału. | Ma na celu leczenie zaburzeń psychicznych, emocjonalnych i traum. |
| Pomaga w rozwoju, maksymalizacji efektywności, realizacji ambicji. | Zajmuje się diagnozowaniem i leczeniem patologii, redukcją cierpienia. |
| Coach nie musi mieć wykształcenia medycznego ani psychologicznego. | Terapeuta to zazwyczaj psycholog lub psychiatra z odpowiednimi kwalifikacjami. |
Kolejną formą wsparcia, z którą coaching bywa mylony, jest mentoring. W mentoringu mentor to zazwyczaj ekspert w danej dziedzinie, który dzieli się swoją wiedzą, doświadczeniem i radami, wskazując drogę. Ja, jako Lidia Walczak, mogę być mentorem w zakresie pisania treści, dzieląc się moimi sprawdzonymi metodami. Coach natomiast nie musi być specjalistą w dziedzinie klienta. Jego rolą jest facylitacja procesu myślowego klienta, pomaganie mu w samodzielnym odkrywaniu rozwiązań, a nie dostarczanie gotowych odpowiedzi. To klient jest ekspertem od swojego życia i swoich celów.
Coaching różni się również od doradztwa i szkoleń. Doradca (konsultant) dostarcza gotowe rozwiązania, ekspertyzę i konkretne strategie, mówiąc klientowi "co" ma zrobić. Szkolenie natomiast polega na przekazywaniu wiedzy i umiejętności grupie osób. Aby to zobrazować, często używam metafory: doradca daje Ci "rybę", czyli gotowe rozwiązanie, natomiast coach daje Ci "wędkę" i uczy, jak jej używać, abyś mógł samodzielnie łowić ryby w przyszłości. To fundamentalna różnica, która podkreśla, że coaching buduje samodzielność i długoterminowe kompetencje.
W jakich sytuacjach i problemach coach może ci realnie pomóc?
Coaching to niezwykle wszechstronne narzędzie, które może wspierać rozwój w wielu obszarach życia. W kontekście zawodowym, coach może być nieocenionym wsparciem:
- Planowanie i rozwój kariery: Pomaga w określeniu ścieżki zawodowej, przygotowaniu do awansu, zmianie branży czy znalezieniu nowej pracy (career coaching).
- Rozwój kompetencji liderskich: Wspiera menedżerów w budowaniu autorytetu, efektywnym zarządzaniu zespołem, delegowaniu zadań i rozwijaniu umiejętności przywódczych (business coaching, executive coaching).
- Osiąganie celów strategicznych w biznesie: Pomaga przedsiębiorcom i kadrze zarządzającej w definiowaniu i realizacji kluczowych celów biznesowych, poprawie wyników finansowych i efektywności operacyjnej (business coaching, executive coaching).
- Zarządzanie stresem i wypaleniem zawodowym: Uczy technik radzenia sobie z presją, budowania odporności psychicznej i zapobiegania wypaleniu.
Nie tylko w pracy, ale również w życiu osobistym coach może pomóc w wielu wyzwaniach, poprawiając jakość życia (life coaching):
- Odpowiednie odnalezienie równowagi: Wspiera w osiągnięciu harmonii między życiem zawodowym a prywatnym (work-life balance), co jest kluczowe dla dobrego samopoczucia.
- Poprawa relacji: Pomaga w budowaniu lepszych relacji z partnerem, rodziną, przyjaciółmi, ucząc efektywnej komunikacji i empatii.
- Zmiana nawyków: Wspiera w eliminowaniu niechcianych nawyków i wdrażaniu tych, które sprzyjają rozwojowi i zdrowiu.
- Budowanie pewności siebie: Pomaga w odkrywaniu własnej wartości, wzmacnianiu poczucia własnej skuteczności i przełamywaniu lęków.
- Radzenie sobie ze zmianą: Ułatwia adaptację do nowych sytuacji życiowych, takich jak przeprowadzka, zmiana pracy czy ważne decyzje osobiste.
Poza coachingiem indywidualnym, coraz większą popularność zdobywa coaching zespołowy. Jest to praca z całym zespołem w celu poprawy komunikacji, współpracy i efektywności. Moje doświadczenie pokazuje, że takie sesje mogą znacząco zwiększyć zaangażowanie pracowników i synergiczną pracę. W kontekście dynamicznie zmieniającego się środowiska biznesowego, warto wspomnieć także o Agile coachingu, który wspiera zespoły we wdrażaniu zwinnych metodyk pracy, pomagając im szybciej adaptować się do zmian i efektywniej dostarczać wartość.
Jak wygląda współpraca z coachem krok po kroku?
Współpraca z coachem zazwyczaj rozpoczyna się od pierwszego spotkania, często nazywanego sesją zerową lub wstępną. Jest to kluczowy moment, poświęcony budowaniu relacji i wzajemnemu poznaniu. Podczas tego spotkania coach i klient mają okazję sprawdzić, czy "nadają na tych samych falach" i czy czują się komfortowo w swojej obecności. Coach zadaje pytania, aby zrozumieć potrzeby klienta, jego oczekiwania i wstępne cele. To także czas na ustalenie tzw. kontraktu coachingowego, czyli zasad współpracy, częstotliwości sesji, ich długości, poufności oraz omówienie kwestii finansowych. Dla mnie, jako Lidia Walczak, kluczowe jest, aby klient czuł się bezpiecznie i zrozumiał, na czym polega proces.
Po sesji wstępnej następuje cykl regularnych sesji coachingowych. Zazwyczaj odbywają się one co tydzień lub co dwa tygodnie i trwają od 60 do 90 minut. Każde spotkanie ma swój cel, który jest ustalany na początku sesji. Coach prowadzi klienta przez proces refleksji, zadając pytania, stosując narzędzia coachingowe (jak wspomniany model GROW) i wspierając w generowaniu rozwiązań. Ważne jest, że to klient jest aktywnym uczestnikiem i pracuje nad swoimi wyzwaniami, a coach jest jego przewodnikiem. Sesje są dynamiczne i skoncentrowane na działaniu, a ich struktura pozwala na efektywne wykorzystanie czasu.
To, co dzieje się między sesjami, jest równie ważne, jeśli nie ważniejsze, niż same spotkania. Coach często zadaje klientowi "zadania domowe" mogą to być konkretne działania do podjęcia, obserwacje do przeprowadzenia, dziennik do prowadzenia czy pytania do przemyślenia. Zaangażowanie klienta w pracę między sesjami jest absolutnie kluczowe dla sukcesu całego procesu coachingowego. To właśnie wtedy klient wdraża nowe rozwiązania w praktyce, testuje je i obserwuje efekty. Bez tej samodzielnej pracy, coaching byłby jedynie teoretyczną rozmową, a nie procesem realnej zmiany i rozwoju.
Jak odróżnić profesjonalistę od "pseudo-kołcza"? Praktyczny poradnik
W obliczu braku regulacji prawnych zawodu coacha w Polsce, kluczowe jest, aby umieć odróżnić profesjonalistę od osoby bez odpowiednich kwalifikacji. Zawsze zwracaj uwagę na certyfikaty i akredytacje, które są gwarancją jakości i przestrzegania standardów etycznych. Oto najważniejsze z nich:- International Coach Federation (ICF): Największa i najbardziej rozpoznawalna organizacja coachingowa na świecie. Certyfikaty ICF (ACC, PCC, MCC) świadczą o rygorystycznym procesie szkolenia, doświadczeniu i przestrzeganiu kodeksu etycznego.
- European Mentoring and Coaching Council (EMCC): Europejska organizacja, która również stawia wysokie wymagania swoim członkom i akredytuje programy szkoleniowe oraz coachów (EIA, ITCA).
- Izba Coachingu: Polska organizacja, która promuje wysokie standardy zawodu coacha na lokalnym rynku i zrzesza profesjonalistów.
Podczas wyboru coacha warto być czujnym i zwracać uwagę na pewne "czerwone flagi", które powinny wzbudzić Twój niepokój. Moje doświadczenie podpowiada, że należy unikać coachów, którzy:
- Obiecują szybkie, nierealne rezultaty: Prawdziwy rozwój wymaga czasu i zaangażowania.
- Udzielają gotowych rad lub mówią Ci, co masz robić: To rola doradcy, nie coacha.
- Brak transparentności kwalifikacji: Unikają odpowiedzi na pytania o swoje szkolenia, certyfikaty czy doświadczenie.
- Krytykują innych coachów lub metody: Profesjonalista skupia się na swojej pracy, a nie na deprecjonowaniu innych.
- Oferują "terapię" pod płaszczykiem coachingu: Pamiętaj o fundamentalnych różnicach między tymi dwoma procesami.
- Nie ustalają jasnego kontraktu: Brak zasad współpracy, poufności czy kwestii finansowych to sygnał ostrzegawczy.
Aby zweryfikować profesjonalizm i dopasowanie coacha do Twoich potrzeb, zawsze proponuję zadać mu kilka kluczowych pytań przed rozpoczęciem współpracy. To pozwoli Ci podjąć świadomą decyzję:
- Jakie ma Pan/Pani kwalifikacje i certyfikaty coachingowe? W jakich organizacjach jest Pan/Pani zrzeszony/a?
- Jakie jest Pana/Pani doświadczenie w coachingu? Z jakimi klientami Pan/Pani najczęściej pracuje?
- Jakie metody i narzędzia coachingowe Pan/Pani stosuje?
- Jak wygląda typowy proces coachingowy u Pana/Pani? Ile sesji Pan/Pani zazwyczaj proponuje?
- Jakie są Pana/Pani zasady dotyczące etyki i poufności?
- Czy może Pan/Pani podać przykład sytuacji, w której klient osiągnął sukces dzięki Pana/Pani wsparciu?
- Jakie są Pana/Pani stawki i warunki płatności?
- Jakie są Pana/Pani oczekiwania wobec klienta w trakcie procesu coachingowego?
- Czy oferuje Pan/Pani sesję zapoznawczą (zerową)?
- Co Pana/Pani zdaniem wyróżnia Pana/Pani styl pracy?
